Written by Dentistët Shqiptarë
Dhe ndoshta ky është ndryshimi më i rëndësishëm.
Vendosja e një implanti nuk është më vetëm pyetja “a ka mjaftueshëm kockë?”. Implantologjia moderne po zhvendoset gjithnjë e më shumë drejt një pyetjeje tjetër:
“Ku duhet të pozicionohet implanti që restaurimi final të jetë biologjikisht, funksionalisht dhe estetikisht i parashikueshëm?”
Pikërisht këtu ndahet diskutimi mes kirurgjisë tradicionale freehand dhe guided implant surgery.
Në njërën anë qëndron eksperienca kirurgjikale, orientimi anatomik dhe vendimmarrja intraoperatore. Në anën tjetër kemi CBCT-në, skanimin intraoral, planifikimin protetik dixhital dhe transferimin e këtij plani në kirurgji përmes guidave statike ose sistemeve të navigimit.
Por a po shkojmë drejt një të ardhmeje ku çdo implant do të vendoset në mënyrë të guiduar?
Në kirurgjinë freehand, kirurgu vendos pozicionin dhe angulimin e implantit kryesisht duke u mbështetur te:
Kirurgu ka liri të plotë për të ndryshuar trajektoren, thellësinë ose pozicionin gjatë procedurës nëse situata klinike rezulton ndryshe nga ajo që ishte parashikuar.
Kjo fleksibilitet është një nga avantazhet më të mëdha të freehand surgery.
Por është njëkohësisht edhe kufizimi i saj: rezultati varet më shumë nga aftësia e operatorit për ta transferuar planin nga imazheria në pozicionin real tridimensional të implantit.
Guided implant surgery nis përpara se pacienti të ulet në karrigen kirurgjikale.
Të dhënat e CBCT-së mund të kombinohen me skanimin intraoral dhe me planifikimin e restaurimit përfundimtar. Pozicioni i implantit përcaktohet virtualisht duke marrë në konsideratë njëkohësisht:
Ky plan transferohet më pas në gojën e pacientit përmes një guide kirurgjikale ose, në sistemet më të avancuara, përmes navigimit dinamik.
Prandaj ndryshimi themelor nuk është thjesht përdorimi i një guide.
Është kalimi nga “vendos implanti aty ku ka kockë” drejt një kirurgjie prosthetically driven, ku pozicioni i implantit përcaktohet duke menduar restaurimin final që në fillim.
Në këtë pikë, evidenca është relativisht e qartë: kirurgjia e asistuar nga kompjuteri ofron në përgjithësi saktësi më të lartë pozicionimi sesa teknika freehand.
Një meta-analizë e publikuar në vitin 2025, që analizoi 55 studime, raportoi një devijim mesatar angular prej rreth 7.46° për freehand, krahasuar me 2.57° për kirurgjinë statike fully guided. Devijimi mesatar në apex ishte rreth 2.22 mm për freehand dhe 0.88 mm për fully guided surgery.
Një tjetër rishikim sistematik dhe meta-analizë i vitit 2025 arriti gjithashtu në përfundimin se fully guided implant surgery ishte më e saktë se freehand në parametrat kryesorë të pozicionimit të implantit.
Një studim klinik i randomizuar për implantet immediate tregoi gjithashtu devijim angular mesatar prej 6.09° në grupin freehand, kundrejt 0.83° në grupin static guided.
Kjo diferencë mund të ketë rëndësi të veçantë kur hapësira për gabim është minimale.
Teknologjia digitale po ndryshon mënyrën se si planifikohet dhe realizohet implantologjia. Guidat kirurgjikale premtojnë më shumë kontroll, parashikueshmëri dhe precizion në pozicionimin e implantit. Por lind pyetja: a përkthehet gjithmonë teknologjia në një rezultat klinik më të mirë? Apo një kirurg me eksperiencë mund ta arrijë të njëjtin rezultat edhe freehand?
Për të parë këtë debat nga këndvështrimi klinik, DSHM pyeti doktor Ylli Menga:
”Mendoj se sot pyetja nuk është nëse një kirurg me eksperiencë mund ta vendosi apo jo një implant nme dorë të lirë. Sigurisht që mundet. Pyetja është tjetër: kur teknologjia na jep mundësinë të planifikojmë implantin paraprakisht në një pozicion ideal, duke u nisur nga protetika, dhe në pas të gjithë këtë planifikim të transferojmë në gojën e pacientit me një saktësi maksimale, pse duhet pranuar variabilitetin që na jep teknika me dorë të lirë? Evidencat sot tregojnë qartë se kirurgjia e guiduar, dhe veçanërisht ajo fully guided, ofron një saktësi maksimale në pozicionimin tridimensional të implantit. Por kjo nuk do të thotë se kirurgjia e guiduar, ose guida, zëvendëson eksperiencën e kirurgut. Përkundrazi, eksperienca e kirurgut mbetet thelbësore në diagnozë, planifikim dhe menaxhim të indeve të buta dhe komplikacioneve. Guida është instrumenti që na lejon të transferojmë punën e planifikuar në gojën e pacientit me një saktësi dhe një riprodhueshmëri maksimale. Prandaj unë e shikoj implantologjinë e guiduar jo si një mënyrë për të zëvendësuar kirurgun, por si një mënyrë për ta bërë punën e tij më të parashikueshme dhe më të saktë.“
Një devijim prej disa milimetrash ose disa gradësh nuk ka të njëjtën rëndësi në çdo rast.
Në një zonë me volum të bollshëm kockor dhe distancë të sigurt nga strukturat anatomike, një kirurg me eksperiencë mund të menaxhojë shumë mirë një procedurë freehand.
Por situata ndryshon kur implanti duhet të vendoset pranë:
nervit alveolar inferior, sinusit maksilar, rrënjëve të dhëmbëve fqinjë, kortikales vestibulare, ose kur kemi një volum të kufizuar kockor.
Saktësia bëhet edhe më e rëndësishme në:
Në këto situata, pozicionimi tridimensional i implantit nuk është vetëm një çështje kirurgjikale. Ai përcakton edhe mundësitë protetike, pozicionin e screw access, profilin e emergjencës dhe, potencialisht, menaxhimin afatgjatë të indeve.
Një nga keqkuptimet më të rrezikshme është perceptimi se një guide kirurgjikale e bën procedurën automatikisht perfekte.
Nuk e bën.
Gabimet mund të krijohen në çdo hallkë të workflow-t:
CBCT → skanim intraoral → superimpozim i të dhënave → planifikim virtual → dizajn i guidës → printim → pozicionim intraoral → drilling → vendosje implanti.
Një gabim i vogël në disa prej këtyre etapave mund të akumulohet dhe të prodhojë një diferencë klinikisht të rëndësishme.
Edhe International Team for Implantology thekson se guided surgery duhet konsideruar si një ndihmë për diagnozën dhe trajtimin, jo si zëvendësim për to. ITI rekomandon gjithashtu ruajtjen e një margjine sigurie prej rreth 2 mm pranë strukturave vitale, pikërisht sepse ekziston gjithmonë një devijim mes pozicionit virtual dhe atij real.
Pra teknologjia rrit kontrollin, por nuk eliminon përgjegjësinë kirurgjikale.
Këtu debati bëhet më interesant.
Saktësi më e lartë nuk do të thotë automatikisht implant me mbijetesë më të lartë.
Një umbrella review e publikuar së fundmi, që analizoi 13 rishikime sistematike, gjeti se guided surgery ofronte saktësi më të mirë të vendosjes, ndërsa mbijetesa e implanteve dhe humbja margjinale e kockës rezultonin përgjithësisht të krahasueshme mes teknikave.
Edhe meta-analiza të mëparshme nuk gjetën diferenca domethënëse mes freehand dhe computer-guided surgery për mbijetesën e implanteve, humbjen margjinale të kockës dhe komplikacionet biologjike ose mekanike.
Kjo është një pikë e rëndësishme.
Guided surgery fiton kryesisht në kontrollin dhe riprodhueshmërinë e pozicionit të implantit, jo domosdoshmërisht sepse një implant i vendosur freehand ka prognozë më të keqe.
Digitalizimi ndonjëherë krijon përshtypjen se teknologjia mund të kompensojë mungesën e eksperiencës kirurgjikale.
Në implantologji kjo mund të jetë një mënyrë e rrezikshme për të menduar.
Kirurgu duhet të jetë në gjendje të kuptojë nëse guida është pozicionuar siç duhet, nëse anatomia intraoperatore përputhet me planifikimin dhe, mbi të gjitha, kur duhet të devijojë nga plani.
Nëse gjatë operacionit shfaqet një situatë e paparashikuar, teknologjia nuk merr vendimin klinik.
E merr kirurgu.
Prandaj kirurgjia dixhitale nuk e zvogëlon rëndësinë e njohurive anatomike dhe kirurgjikale. Ajo kërkon që ato të kombinohen me një kompetencë të re: aftësinë për të planifikuar dhe interpretuar një workflow dixhital.
Diskutimi sot nuk kufizohet më vetëm te freehand kundrejt një guide të printuar.
Implantologjia po lëviz drejt disa niveleve të asistencës dixhitale:
Static guided surgery – pozicioni i implantit transferohet përmes një guide kirurgjikale të prodhuar paraprakisht.
Dynamic navigation – pozicioni i instrumentit monitorohet në kohë reale dhe kirurgu mund të ndryshojë drejtimin gjatë procedurës.
Robotic-assisted surgery – sisteme robotike mund të asistojnë kontrollin e trajektores dhe pozicionimit.
Meta-analizat e fundit tregojnë se kirurgjia statike, navigimi dinamik dhe sistemet robotike mund të përmirësojnë saktësinë krahasuar me freehand placement. Literatura e re po studion gjithnjë e më shumë edhe rolin e kirurgjisë robotike në këtë ekuacion.
Kjo tregon se drejtimi i industrisë është i qartë:
nga orientimi kirurgjikal vetëm me sy dhe eksperiencë, drejt një kirurgjie të planifikuar, të matur dhe të kontrolluar dixhitalisht.
Me shumë gjasë, jo.
Freehand vazhdon të jetë një teknikë klinikisht e vlefshme, veçanërisht në duart e kirurgëve me eksperiencë dhe në rastet ku anatomia dhe kërkesat protetike nuk kërkojnë një nivel ekstrem precizioni.
Por roli i saj po ndryshon.
Pyetja në implantologjinë moderne nuk është më vetëm:
“A mund ta vendos këtë implant freehand?”
Pyetja është:
“Në këtë rast konkret, çfarë fitoj nëse e planifikoj dhe e transferoj pozicionin në mënyrë dixhitale?”
Dhe sa më komplekse të bëhen rehabilitimet, aq më e fortë bëhet arsyeja për të përdorur teknologjinë.
Debati freehand kundër guided surgery mund të jetë, në fund, një debat i gabuar.
E ardhmja e implantologjisë nuk duket se do të jetë kirurgu kundër teknologjisë.
Do të jetë kirurgu që di ta përdorë teknologjinë pa u bërë i varur prej saj.
Eksperienca kirurgjikale mbetet themeli. Por CBCT-ja, planifikimi prosthetically driven, skanimi intraoral, surgical guides, dynamic navigation dhe, gradualisht, sistemet robotike po e bëjnë transferimin e planit në pacient gjithnjë e më të kontrollueshëm.
Në këtë kuptim, implantologjia moderne nuk po lëviz thjesht nga freehand drejt guided.
Po lëviz nga një kirurgji ku rezultati mbështetej kryesisht te aftësia individuale e operatorit, drejt një modeli ku eksperienca e kirurgut dhe precizioni dixhital punojnë së bashku.
