Written by Dentistët Shqiptarë
Virusi i papillomës njerëzore, i njohur si HPV, lidhet zakonisht me kancerin e qafës së mitrës. Megjithatë, disa lloje të virusit mund të shkaktojnë edhe kancer në pjesën e pasme të fytit, veçanërisht në bajame dhe në bazën e gjuhës. Kjo zonë quhet orofaring dhe sëmundja njihet si kancer orofaringeal.
Për shkak të kontakteve të rregullta me pacientët dhe ekzaminimit të zgavrës së gojës, dentistët mund të luajnë rol të rëndësishëm në informim, njohjen e shenjave të dyshimta dhe referimin e hershëm. Por roli i tyre duhet kuptuar drejt: dentisti nuk mund ta diagnostikojë infeksionin oral me HPV vetëm nëpërmjet një kontrolli rutinë.
HPV nuk është një virus i vetëm, por një grup i madh virusesh. Shumica e infeksioneve nuk shkaktojnë simptoma dhe eliminohen natyrshëm nga organizmi. Vetëm një pjesë e infeksioneve të vazhdueshme me lloje me rrezik të lartë mund të çojë, pas shumë vitesh, në zhvillimin e kancerit.
HPV mund të transmetohet përmes kontaktit intim, përfshirë kontaktin oral. Prania e infeksionit nuk do të thotë automatikisht se personi do të zhvillojë kancer.
Sipas CDC-së, HPV lidhet me një pjesë të konsiderueshme të kancereve orofaringeale, por jo me të gjitha kanceret e kokës dhe qafës.
Kanceri orofaringeal prek kryesisht:
Ai nuk duhet ngatërruar me kancerin e zgavrës së gojës, i cili mund të prekë buzët, pjesën e përparme të gjuhës, mishrat, dyshemenë e gojës dhe mukozën e faqeve.
Ky dallim është i rëndësishëm sepse një pjesë e orofaringut nuk shihet plotësisht gjatë kontrollit të zakonshëm dentar. Për këtë arsye, anamneza, simptomat dhe referimi janë po aq të rëndësishme sa ekzaminimi vizual.
Kanceri orofaringeal mund të mos shkaktojë shenja të dukshme në fazat e hershme. Kur simptomat shfaqen, ato mund të përfshijnë:
Këto simptoma mund të shkaktohen edhe nga gjendje shumë më pak serioze. Prania e tyre nuk përbën diagnozë kanceri, por vazhdimësia ose përkeqësimi kërkon vlerësim profesional dhe referim në kohë.
Në dokumentin e publikuar më 31 gusht 2026, Federata Botërore Dentare—FDI—thekson se profesionistët e shëndetit oral mund të kontribuojnë në katër drejtime kryesore:
Dentisti duhet të dëgjojë simptomat e raportuara nga pacienti dhe të mos e kufizojë konsultën vetëm te dhëmbi që dhemb. Vështirësia në gëlltitje, një masë në qafë ose dhimbja e vazhdueshme e fytit mund të kërkojnë hetim të mëtejshëm.
Kontrolli duhet të përfshijë, sipas kompetencës profesionale, mukozën orale, gjuhën, dyshemenë e gojës, qiellzën, zonat e dukshme të orofaringut dhe palpimin e qafës kur indikohet.
Qëllimi nuk është të deklarohet një diagnozë përfundimtare, por të identifikohen ndryshime që kërkojnë vlerësim specialistik.
Kur ekziston një gjetje ose simptomë e dyshimtë, pacienti duhet të referohet te specialisti përkatës—si kirurg oral dhe maksilofacial, otorinolaringolog apo shërbim onkologjik—sipas rrugëve klinike në fuqi.
FDI nuk propozon një protokoll të veçantë diagnostikues vetëm për HPV-në. Shenjat e dyshimta duhet të menaxhohen nëpërmjet rrugëve ekzistuese të referimit për tumoret orale dhe orofaringeale.
HPV është një temë që mund të shoqërohet me turp, keqinformim dhe ankth. Komunikimi duhet të jetë i qartë, profesional dhe pa paragjykim.
Dentisti mund të shpjegojë se infeksioni është shumë i zakonshëm, se shumica e rasteve nuk përfundojnë në kancer dhe se qëllimi i bisedës është parandalimi dhe kujdesi për shëndetin—jo gjykimi i jetës personale të pacientit.
Aktualisht nuk ekziston një test i miratuar për përcaktimin rutinë të “statusit HPV” në gojë ose fyt te personat pa simptoma. Testet klinike të HPV-së përdoren kryesisht në programet e kontrollit të qafës së mitrës dhe nuk duhet të paraqiten si teste rutinë për kancerin orofaringeal.
Kjo do të thotë se një klinikë dentare nuk duhet të reklamojë “testimin oral për HPV” si metodë të provuar të depistimit të kancerit, nëse nuk bëhet fjalë për një procedurë të përcaktuar nga një specialist brenda një indikacioni klinik të qartë.
Vaksinimi është një nga masat kryesore për parandalimin e infeksioneve dhe kancereve të shkaktuara nga llojet e HPV-së të përfshira në vaksinë. OBSH-ja i konsideron vaksinat kundër HPV-së të sigurta dhe efektive.
Dentisti mund të:
Vendimi dhe administrimi i vaksinës duhet të ndjekin udhëzimet kombëtare dhe të diskutohen me profesionistin shëndetësor përgjegjës.
Një formulim i thjeshtë mund të jetë:
“Gjatë kontrolleve dentare nuk vlerësojmë vetëm dhëmbët, por edhe indet e gojës dhe disa zona të fytit. Disa lloje të HPV-së lidhen me kancerin orofaringeal. Shumica e infeksioneve nuk shkaktojnë kancer, por është e rëndësishme të mos neglizhohen simptomat e vazhdueshme dhe të ndiqen rekomandimet kombëtare për vaksinimin.”
Ky komunikim informon pacientin pa e alarmuar dhe pa krijuar idenë e gabuar se kontrolli dentar mund të përjashtojë plotësisht një sëmundje të orofaringut.
Çdo klinikë mund të ndërmarrë disa hapa praktikë:
Dentisti nuk diagnostikon HPV-në orale gjatë një kontrolli të zakonshëm dhe nuk mund ta parandalojë i vetëm kancerin orofaringeal. Megjithatë, ai mund të bëjë diçka shumë të rëndësishme: të informojë pa stigmatizuar, të njohë shenjat e dyshimta dhe ta drejtojë pacientin në kohë drejt vlerësimit të specializuar.
FDI kërkon që profesionistët e shëndetit oral të përfshihen më shumë në strategjitë e parandalimit të HPV-së, në edukimin profesional dhe në krijimin e rrugëve të qarta të referimit. Kjo e zgjeron rolin e dentistit nga trajtimi i dhëmbëve drejt mbrojtjes më të plotë të shëndetit të pacientit.
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ. Ai nuk zëvendëson diagnostikimin, këshillimin mjekësor ose protokollet kombëtare të vaksinimit dhe referimit.
