Shëndeti oral në shkolla: pse fëmijët duhet të mësojnë të kujdesen për dhëmbët që herët?

Larja e dhëmbëve mund të duket si një nga zakonet më të thjeshta që një fëmijë mëson në shtëpi. Por në realitet, shëndeti oral te fëmijët nuk varet vetëm nga furça dhe pasta e dhëmbëve. Ai lidhet me edukimin, ushqyerjen, rutinën familjare, kontrollet te dentisti dhe mënyrën se si fëmija mëson ta kuptojë rëndësinë e dhëmbëve të tij.

Pikërisht për këtë arsye, edukimi për shëndetin oral nuk duhet të mbetet vetëm përgjegjësi e prindërve apo dentistit. Edhe shkolla mund të luajë një rol të rëndësishëm në krijimin e zakoneve që mund ta shoqërojnë fëmijën gjatë gjithë jetës.

Organizata Botërore e Shëndetësisë e konsideron shkollën një mjedis të rëndësishëm për promovimin e shëndetit oral, duke përfshirë edukimin mbi higjienën, ushqyerjen, konsumin e sheqerit dhe vizitat e rregullta te dentisti.

Për prindërit, pyetja kryesore është: çfarë duhet të mësojë realisht një fëmijë për dhëmbët dhe si mund ta ndihmojmë që këto njohuri të kthehen në zakone?

Pse duhet të fillojë edukimi për dhëmbët që në moshë të vogël?

Shumë zakone të përditshme krijohen pikërisht gjatë fëmijërisë.

Nëse një fëmijë mëson që herët se larja e dhëmbëve në mëngjes dhe në mbrëmje është pjesë normale e ditës, ka më shumë gjasa që kjo sjellje të bëhet rutinë dhe jo një detyrim që i kujtohet vazhdimisht.

E njëjta gjë vlen për ushqimin.

Një fëmijë që kupton pse pijet me sheqer, ëmbëlsirat e shpeshta dhe ushqimet e konsumuara vazhdimisht gjatë ditës mund të ndikojnë te dhëmbët, fillon gradualisht të krijojë një marrëdhënie më të ndërgjegjshme me zgjedhjet ushqimore.

Sipas OBSH-së, konsumi i sheqernave të lira është një nga faktorët kryesorë të rrezikut për kariesin dentar. Organizata rekomandon kufizimin e tyre në më pak se 10% të energjisë totale ditore dhe, idealisht, nën 5%.

Prandaj, qëllimi nuk është që fëmija thjesht të dëgjojë:

“Mos ha shumë çokollata sepse të prishen dhëmbët.”

Ai duhet të kuptojë gradualisht pse ndodh kjo dhe çfarë mund të bëjë vetë për t’i mbrojtur dhëmbët.

Dhëmbët e qumështit kanë rëndësi

Një nga keqkuptimet më të zakonshme te prindërit është mendimi:

“Janë dhëmbë qumështi, gjithsesi do të bien.”

Po, dhëmbët e qumështit do të zëvendësohen. Por kjo nuk do të thotë se shëndeti i tyre mund të neglizhohet.

Dhëmbët e qumështit ndihmojnë fëmijën të përtypë, të flasë dhe të ruajë hapësirën për dhëmbët permanentë që do të dalin më vonë. Një problem dentar i patrajtuar mund të shkaktojë dhimbje, infeksion dhe vështirësi në të ngrënë apo në aktivitetet e përditshme.

Problemet orale mund të ndikojnë edhe në mënyrën se si fëmija fle, përqendrohet dhe funksionon gjatë ditës. CDC thekson se kavitetet e patrajtuara mund të shkaktojnë dhimbje dhe infeksione, duke ndikuar në të ngrënë, të folur dhe të mësuar.

Prandaj, kujdesi për dhëmbët fillon me dhëmbin e parë, jo me dhëmbin permanent të parë.

Çfarë duhet t’i mësojë prindi fëmijës?

1. Dhëmbët lahen dy herë në ditë

Rregulli bazë është i thjeshtë:

Larja e dhëmbëve duhet të bëhet dy herë në ditë me pastë dhëmbësh me fluor.

Kjo rekomandohet si një nga masat kryesore për parandalimin e kariesit te fëmijët.

Larja e mbrëmjes është veçanërisht e rëndësishme dhe nuk duhet të anashkalohet sepse fëmija është i lodhur apo ka fjetur më vonë se zakonisht.

Një mënyrë praktike për prindërit është ta lidhin larjen e dhëmbëve me aktivitete që ndodhin çdo ditë:

Mëngjes → veshja → larja e dhëmbëve → shkolla

dhe

Pizhame → larja e dhëmbëve → histori/libër → gjumë.

Kur rutina përsëritet çdo ditë në të njëjtën mënyrë, fëmija fillon ta perceptojë kujdesin oral si pjesë normale të jetës.

2. Prindi duhet të mbikëqyrë larjen

T’i japësh një furçë një fëmije nuk do të thotë domosdoshmërisht se dhëmbët po pastrohen mirë.

Fëmijët e vegjël nuk kanë gjithmonë koordinimin e nevojshëm për të pastruar në mënyrë efektive të gjitha sipërfaqet e dhëmbëve.

Prandaj prindërit duhet të ndihmojnë dhe mbikëqyrin larjen derisa fëmija të ketë aftësinë e nevojshme për ta realizuar siç duhet.

Për fëmijët 3–6 vjeç rekomandohet një sasi paste afërsisht sa një kokërr bizele, ndërsa te fëmijët më të vegjël përdoret një sasi shumë më e vogël, sipas këshillës së dentistit ose pediatrit.

Më e rëndësishmja është që fëmija të mësojë të:

• pastrojë të gjitha sipërfaqet e dhëmbëve;
• mos nxitojë;
• pështyjë pastën pas larjes;
• mos e gëlltisë atë;
• ta bëjë larjen pjesë të rutinës së tij.

3. Mos e përdorni larjen e dhëmbëve si dënim

Marrëdhënia psikologjike që fëmija krijon me higjienën orale ka rëndësi.

Shprehje të tipit:

“Po nuk i lave dhëmbët, do të të çoj te dentisti”
ose
“Dentisti do të të bëjë gjilpërë nëse nuk i lan”

mund ta lidhin dentistin me frikën dhe ndëshkimin.

Në vend të kësaj, fëmija duhet të kuptojë se dentisti është profesionisti që e ndihmon të mbajë dhëmbët të shëndetshëm.

Vizita dentare nuk duhet të përdoret si kërcënim.

Sa më normale të paraqitet ajo në familje, aq më natyrshëm mund ta përjetojë edhe fëmija.

Ushqimi në shkollë ka po aq rëndësi sa furça

Një fëmijë mund t’i lajë dhëmbët rregullisht, por nëse gjatë gjithë ditës konsumon vazhdimisht ushqime dhe pije me sheqer, rreziku për karies mbetet.

Nuk bëhet fjalë vetëm për çokollatat.

Sheqernat mund të gjenden edhe në:

• pije të gazuara;
• lëngje të ëmbëlsuara;
• produkte të paketuara;
• biskota;
• ëmbëlsira;
• snack-e të ndryshme;
• disa produkte që perceptohen si “të shëndetshme”.

Prandaj një nga pyetjet më të rëndësishme që një prind mund t’i bëjë vetes është:

Çfarë merr fëmija im me vete për të ngrënë dhe pirë në shkollë?

Uji duhet të jetë zgjedhja kryesore për hidratim gjatë ditës.

Ndërsa për ushqimin, synimi nuk duhet të jetë krijimi i një liste absolute ushqimesh “të mira” dhe “të këqija”, por ndërtimi i një mënyre të ekuilibruar të ushqyeri dhe reduktimi i ekspozimit të shpeshtë ndaj sheqerit.

Çfarë mund të bëjë shkolla për shëndetin oral?

Shkolla ka një avantazh të madh: mund t’i japë të njëjtin mesazh një numri të madh fëmijësh dhe ta përsërisë atë gjatë viteve.

Por edukimi oral në shkollë nuk duhet të kufizohet te një dentist që viziton klasën një herë në vit dhe u thotë fëmijëve:

“Lajini dhëmbët dy herë në ditë.”

Mund të jetë shumë më praktik.

Fëmijët mund të mësojnë:

• pse kemi dhëmbë;
• çfarë është pllaka bakteriale;
• si formohet kariesi;
• si pastrohen dhëmbët siç duhet;
• çfarë roli ka fluori;
• si ndikon sheqeri;
• pse janë të rëndësishme kontrollet te dentisti;
• si të kujdesen për dhëmbët permanentë që sapo kanë dalë.

Këto janë gjithashtu tema që OBSH i përfshin në programet e edukimit oral për fëmijët e shkollës fillore.

Shkollat mund të bashkëpunojnë gjithashtu me profesionistë të shëndetit oral për aktivitete edukative, kontrolle parandaluese dhe programe specifike kur këto janë të disponueshme.

Një moment i rëndësishëm: dalja e molarëve të parë permanentë

Rreth moshës shkollore fillojnë të dalin edhe dhëmbët permanentë.

Prindërit shpesh nuk e kuptojnë menjëherë se molari që ka dalë pas dhëmbëve të qumështit është dhëmb permanent dhe nuk do të zëvendësohet më.

Kjo periudhë është veçanërisht e rëndësishme për parandalimin.

Sipërfaqet përtypëse të molarëve kanë brazda dhe gropa ku mund të grumbullohen mbetje ushqimore dhe pllaka bakteriale. Në raste të përshtatshme, dentisti mund të rekomandojë silantët dentarë, shtresa të holla mbrojtëse që aplikohen mbi këto sipërfaqe.

CDC raporton se silantët e aplikuar në dhëmbët posteriorë mund të parandalojnë një pjesë të konsiderueshme të kaviteteve dhe janë veçanërisht të dobishëm kur aplikohen pas daljes së molarëve permanentë.

Prindërit mund ta diskutojnë me dentistin nëse fëmija i tyre është kandidat për këtë masë parandaluese.

Kur duhet të bëhet vizita te dentisti?

Një gabim i zakonshëm është pritja derisa fëmija të ketë dhimbje.

Vizita te dentisti nuk duhet të jetë vetëm vizitë për trajtim.

Kontrollet periodike mund të ndihmojnë në identifikimin e problemeve në fazat e hershme dhe i japin dentistit mundësinë të vlerësojë:

• higjienën orale;
• zhvillimin dhe daljen e dhëmbëve;
• praninë e kariesit;
• mishrat e dhëmbëve;
• kafshimin;
• rrezikun individual për probleme dentare;
• nevojën për masa parandaluese.

American Academy of Pediatric Dentistry rekomandon që kontakti i parë me dentistin të ndodhë jo më vonë se ditëlindja e parë e fëmijës. Më pas, frekuenca e kontrolleve përcaktohet sipas nevojave dhe nivelit individual të rrezikut.

Kjo do të thotë se nuk duhet pritur mosha e shkollës për të filluar kujdesin profesional dentar.

5 shenja që prindërit nuk duhet t’i neglizhojnë

Përtej kontrolleve rutinë, prindërit duhet t’i kushtojnë vëmendje ndryshimeve që fëmija mund të tregojë ose raportojë.

Kontaktoni dentistin nëse vini re:

1. Dhimbje dhëmbi

Edhe nëse dhimbja kalon pas disa orësh apo ditësh, shkaku mund të vazhdojë të jetë i pranishëm.

2. Ndjeshmëri të përsëritur

Dhimbja ose shqetësimi nga e ftohta, e ngrohta apo gjatë përtypjes meriton vlerësim.

3. Njolla ose ndryshime në dhëmbë

Jo çdo njollë është karies, por ndryshimet e reja duhet të kontrollohen nga një profesionist.

4. Gjakosje të shpeshtë të mishrave

Nëse mishrat gjakosin vazhdimisht gjatë larjes, është mirë të diskutohet me dentistin.

5. Fëmija shmang ushqimin nga njëra anë

Fëmijët jo gjithmonë thonë qartë “më dhemb dhëmbi”. Ndonjëherë ndryshimi i mënyrës së përtypjes është shenja e parë që prindi vëren.

Një rutinë e thjeshtë për çdo familje

Për shumicën e prindërve, problemi nuk është mungesa e informacionit. Është konsistenca.

Prandaj rutina mund të mbahet shumë e thjeshtë:

Në mëngjes:
Larje e dhëmbëve me pastë me fluor.

Gjatë ditës:
Ujë si pije kryesore dhe kontroll mbi shpeshtësinë e ushqimeve e pijeve me sheqer.

Pas shkollës:
Shmangni që fëmija të konsumojë vazhdimisht snack-e gjatë gjithë pasdites.

Para gjumit:
Larje e kujdesshme e dhëmbëve, e mbikëqyrur ose e ndihmuar nga prindi sipas moshës.

Periodikisht:
Kontroll te dentisti sipas rekomandimit profesional.

Kjo rutinë nuk është e komplikuar. Por kur përsëritet çdo ditë për vite me radhë, mund të bëhet një nga investimet më të rëndësishme në shëndetin oral të fëmijës.

Prindi dhe shkolla duhet të japin të njëjtin mesazh

Shëndeti oral nuk ndërtohet gjatë një vizite 30-minutëshe te dentisti.

Ai ndërtohet çdo mëngjes kur fëmija merr furçën, gjatë pushimit të shkollës kur zgjedh çfarë të pijë, në darkë kur prindi kontrollon nëse dhëmbët janë larë dhe në klasë kur mëson pse të gjitha këto kanë rëndësi.

Prandaj edukimi oral funksionon më mirë kur familja, shkolla dhe profesionistët e shëndetit japin të njëjtin mesazh.

Mos prisni që fëmija të ketë një problem për t’i mësuar rëndësinë e dhëmbëve.

Mësojeni ndërsa dhëmbët janë të shëndetshëm.

Sepse qëllimi i edukimit oral nuk është vetëm që fëmija të ketë më pak karies sot.

Qëllimi është të rrisim një brez që e konsideron kujdesin për shëndetin oral pjesë normale të kujdesit për veten.